Elmas Deniz: "Yazsız Yıl"

elmas deniz

Pilot Galeri, 8 Şubat-17 Mart tarihleri arasında, Elmas Deniz'in galerideki ikinci kişisel sergisi "Yazsız Yıl"a ev sahipliği yapıyor. Deniz, insanın doğayla kurduğu ilişkiyi ekonomik, kültürel ve tarihsel açılardan sorguladığı sergisini, Sri Lanka'da ürettiği yeni videosu ve sanatçı kitabı* üzerine temellendiriyor. Sergi, sanatçının bu iki işten yola çıkarak ürettiği yakın tarihli resim, heykel, metin ve nesnelerden oluşan eserlerini bir araya getiriyor.

Sergi ismini gerçek bir doğa olayından alıyor. 17 Nisan 1815'te Endonezya'da gerçekleşen bir yanardağ patlamasının etkileri dünyanın büyük kısmında hissediliyor ve mevsimleri etkileyecek bir boyuta ulaşıyor. Ekinlerin yetişmediği, yokluğun baş gösterdiği bu yıl, sonrasında "Year Without A Summer" ismiyle anılıyor.   

İnsan türü, menfaatleri dışındaki değerler üzerine yıllarca değişen söylemler üretti. Bu söylemler, doğadaki canlıların tanrının yaratısı olduğu ve korunması gerektiği fikrinden, noblesse oblige kavramına, yani kendilerinden daha az şanslı olanları koruma ve onlara karşı sorumluluk sahibi olmaları fikrine veya, “Derin Ekoloji” kavramına, yani insanın doğaya üstünlüğünü radikal bir tavırla reddeden, doğaya özel değer veren ideolojilere kadar pek çok farklı şekiller aldı. İnsan merkezli, doğa merkezli veya pragmatik düşüncelerin ötesinde, sergide yer alan işlerin her biri, insanın doğa ile kurduğu ilişkiyi çeşitli düzlemlerde ele alıyor. Son derece resmi olanından kişiseline, sevgi dolusundan kötücülüne farklı duygusal katmanlarda işler bunlar. Reklamların hayatımızdaki yerini, bitkilerin taşınma kurallarını, hayvanlardan yararlanmayı, insanın olmayan yerlerde olmayan bir şeyleri var etme çabasını, bitkileri dünyanın her yerine taşımayı, yerli tohumları satamamayı, demirden ve camdan bir serayı, insanmış gibi düşünülmüş karga portrelerini, bilim insanlarının sözlerinden hayvanları öğrenmeyi, ekonomi odaklı düşünen insanın kendi doğasını bir türlü kavrayamayışını içeriyorlar. Haberlerde anlatılan doğa, reklamlardaki doğa, tarihsel doğa, gerçekten içinde olduğumuz doğa, kurallar koyduğumuz, sahip olmak istediğimiz veya yaşamak için muhtaç olduğumuz , sonra yine haberlerde okuduğumuz bizim yüzümüzden bizimle birlikte mahvolan, artık sıkıldığımız ama hep şiddetli ekonomik sarmaldaki doğa serginin temel konusunu oluşturuyor.   

Sanatçının İstanbul'da ilk kez sergilenecek olan "Görülmek için yapılmış" başlıklı yeni videosu, hem doğaya "bakış" meselesini ele alıyor hem de bu bakışın doğayı izleme, algılama ve pazarlama biçimlerimiz üzerine etkisini düşünmemizi amaçlıyor.  Reklamların kavramsal kökleri ödünç alınarak oluşturulmuş bu çalışmada Sri Lanka'nın eşsiz ve göz alıcı doğası yalıtılmış bir lüks tüketim malzemesine dönüşüyor. Videoda yer alan sesin telaffuz ettiği kelimeler, lüks tüketim reklamlarından esinleniyor. Peki, tanıtılan ürün ‘gerçek bir satılamaz şey', yani Sri Lanka’nın yeşil doğal güzelliği iken satılan nedir?

Video çalışmasına eşlik eden Uçan Bitkiler, Köpekler ve Filler adlı sanatçı kitabı da doğa algımıza dikkat çekiyor ve tabiattaki diğer tür ve varlıklarla olan ilişkimize odaklanıyor. Fil gübresinden yapılmış özel bir kağıda ipek baskı tekniğiyle basılan kitap, Sri Lanka’dan ihraç edilen süs bitkileri çizimlerini, sanatçının sahipsiz köpeklerle ilgili yazdığı yazıları ve canlı bitkilerin uluslararası nakliye yönetmeliklerini içeriyor. Bu kitapla sanatçı, sokak köpeklerine "sahip" veya "besleyen" olarak bakmayı bırakıp, onların arasına karışmamızı öneriyor: 

…Yürürken birden bire yere çöküverdiğini hayal et. İşte tam da öyle bir ani düşüş bir sokak köpeğine sarılmak…Yukarıda başka hizalarda hayat devam ederken bir tür dans gibi, birden bire kendini bırakmak, kalabalığın içinde bir köpeğe bu kadar sarılmak. İnsanmış gibi sarılmak.

**

Deniz, son iki yüzyılda yapaylaşan, otomatikleşen insan-hayvan ilişkisini tek başına geri saramayacağını bilse de Uçan Bitkiler, Köpekler ve Fillerde kaleme aldığı karşılaşmalar, iki tür arasına giren mesafeyi kişisel düzeyde de olsa kapatma isteğinden ortaya çıkıyor. 

elmas deniz

Bu unutulmuş / unutturulmuş özdeşlik (yakınlık) hissini uyandıran diğer işler ise karga portreleri. (Sanatçı, resim eğitimi almış olmasına rağmen ilk defa bu sergide bu medyuma geri dönüyor.)  Neredeyse insansılaşmış bu portrelerde, Antik Yunan'dan bugüne, alet yapma yetenekleri ve karmaşık bilmeceleri çözme becerileriyle tanınan kargaların bakışına tanık oluyoruz. Hayvan ve insan arasında bir karşılaşmayı / bakışmayı mümkün kılan bu küçük jest, insanı merkeze alan ve tüm dünya düzenini insan ölçeğiyle değerlendiren yaklaşıma başka bir öneri getiriyor.  Kargaların bir zihin kuramı olduğunu söyleyen bilim adamlarına atıfla kargaları birer haberci gibi resmediyor. ***

"Yok için Sera", sanatçının kardeşi ile birlikte ürettiği demir, cam ve topraktan yapılma bir heykel; bir tür teraryum.  İş, insanın bitki yetiştirmesine, kültüre ve iklimin olanaksızlıklarını aşmak için yaptığı 'sera'ya yeniden bakmayı öneriyor. 

"Satılmaz Eser", sanatçının organik pazardan aldığı sebze ve meyvelerin tohumlarından üretildi. Bu işle Deniz, tohum satışına getirilen kısıtlamaya dikkat çekiyor ve serginin yerelle olan bağını kuruyor. 

İnsanın ders almazlığı ve tekrarlanan yanlışlara işaret eden "Hata I ve Hata II" de ise doğada çözünen / çözünmeyen plastik ayrımıyla yaratılan aldanmaya odaklanıyor. 10 yılı aşkın süredir doğa ve ekonomi konuları etrafında kavramsal işler üreten sanatçının bu sergisine, plastik atıklar problemi ile ilgili ürettiği eski tarihli bu işi de dahil oluyor.

Elmas Deniz'in kişisel sergisi, 8 Şubat-17 Mart tarihleri arasında Pilot Galeri'de görülebilir. 

 

Yazar Hakkında

avatar
Müzik, Sinema, Tiyatro, Güncel Sanat, Kitap ve Keşif ana başlıkları altında okuyucular, güncel kültür sanat haberlerini takip ederken, yapılan röportajları keyifle okuyor...

TAKVİMİ GÖR

Konser, Sergi, Sahne Şovu, Tiyatro... Nerede? Ne Zaman? Şehirde Ne Varsa Hepsi Burada !

SanatOnline.Net e-posta aboneliği

Sanatsal etkinliklerden haberdar olmak ve sanat haberlerini almak için e-posta hesabınızı bırakabilirsiniz.